De eerste kou komt opzetten en nevels sieren het landschap. Er hangt weemoed over het land. De gedachten van de mens gaan begin november als vanzelf uit naar de dood, deze kwaadaardige constructie van het leven. Religieuze mijmeringen zijn nog nauwelijks van deze tijd. Het is wat dat ’t is. Gebed werd als het ware vervangen door bloemen en versiering. Paul Callens, de auteur van “De graven van Knesselare”, fotografeerde en registreerde op 435 bladzijden zowat elk graf op ons Knesselaars kerkhof.

Je moet geen pilaarbijter zijn om nog te willen weten wat de betekenis is van Allerheiligen en Allerzielen.

Op die twee dagen wordt al eeuwen lang het heden gekoppeld aan het verleden. Er werd fel gebeden voor drie groepen: voor de nog levende gelovigen (a), voor de zaligen in de hemel (b) en voor de zielen in het vagevuur (c). Vooral die laatste groep wou men zo uit de miserie te redden.

Allerheiligen verdrong eeuwen geleden (ca 840, paus Gregorius) een vroegere heidense feestdag, waarop alle goden werden vereerd.  Aanvankelijk had die herdenking in mei plaats, maar paus Gregorius IV verschoof de hele zaak naar 1 november. Eerst gebeurde dat in Rome, later in de hele christenwereld.  Die dag worden al de zaligen vereerd en wordt er om hun voorspraak gebeden. De misgewaden waren en zijn in principe wit, want het feest moest vreugde uitstralen. In de vooravond slaat de stemming om. De klokken luidden “overdood’

Op Allerzielen werd gebeden voor de zielenzaligheid. Nu in zwarte rouwgewaden, in een geest van boetvaardigheid, met zang van het Dies Irae. Allerzielen dateert maar van 998, en is dus veel jonger. Maar 2/11 is in deze tijd zelfs in de katholieke gemeenschap zowat alle aandacht kwijt.

Het plaatsen van bloemen, vroeger vooral chrysanten, is een nog veel jonger gebruik, doorgebroken in de late jaren 1920. Grafdecoratie werd als het ware een vervanging van de de gebeden.

Graven in beeld

Over grafdecoratie gesproken … Paul Callens is een kenner. Niet minder dan 435 bladzijden vulde hij met een beschrijving van zowat elk graf op ons Knesselaars kerkhof.

Callens is heel actief publicist en lid van Familiekunde Vlaanderen regio Tielt (*). Hij begon in 2009 met bijeen pennen van een overzicht van de graven van Tielt, Eeklo, Wingene,  Sint-Maria Aalter, enzovoort. “Meer dan 150.000 (sic) graven heb ik ondertussen gefotografeerd”, aldus Callens.  Een werk van lange adem, want thuis wacht nog de digitalisering, het tikwerk, de verwerking van gegevens. “Ieder mens die er ligt heeft een levensverhaal.. De overlevenden hebben de plicht dit verhaal in leven te houden voor het nageslacht”.

In 2017 trok Callens gedurende een paar weken dagelijks naar Knesselare. Hij fotografeerde alle graven. Voor het nageslacht, voor de familiekundigen, voor andere vorsers.

Zijn publicatie begint met een paar bladzijden foto’s en tekst over kerk, pastorie en omgeving. Daarna volgen vierhonderd (400) foto’s en bijhorende tekst (alles wat op de zerk staat en soms kleine bijkomende toelichting), een uitgebreide index, plannetjes van het kerkhof, een alfabetische lijst van alle familienamen die op de zerken worden vermeld.

Een exemplaar van het boek – A4 in digitale zwart-wit print-  is uit te lenen in de bibliotheek van Knesselare. Mogelijks nog in voorraad (26 euro) bij Familiekunde Tielt ,via mail naar bestellingen@fvtielt.be.

(*) Familiekunde Vlaanderen vzw is een cultureel-erfgoedorganisatie die actief is op het vlak van familiegeschiedenis en familiaal erfgoed. Vele vrijwilligers zetten zich in om het onderzoek naar familiegeschiedenis te faciliteren

(**) Foto-bestanden kerkhof Knesselare: integraal bestand (werffile bij opmaken boek begraafplaats Knesselare): HIER )

FOTO: Gerrit Nemegeer