Knesselare was niet het dorp met legendarische beeldende kunstenaars. Nog minder was het een dorp waar overal beeldende kunst kon gaan bekijken. Maar wie het kleine niet begeert, is het grote niet weerd. Hier en daar zijn er nog kleine werkjes met een verhaal. Na de fusie dreigt het gevaar dat een en ander met minder overtuiging wordt gekoesterd. Een overzicht van het Knesselaars erfgoed waaraan we denken.

Beeldig erfgoed uit sigarenland

Bij de afbraak van de sigarenfabriek mocht één stukje muur blijven staan, als een soort memorieplek. Een attentie ter ere van de honderden werknemers, vooral vrouwen, die er zo lang en zo hard hebben gewerkt. De cultuurraad zorgde in 2000 voor een blijvende herinnering aan het Cogetama-verleden, met het aanbrengen van een in brons uitgewerkte replica – een half verheven beeldwerk – van een tafereel uit de eerste jaren van de fabriek. De kunstenaar Adelin De Craene baseerde zich voor dit werk op een foto die kort na 1900 in opdracht van de eigenaars (de Gentse familie Van de Walle) werd genomen in hun nieuwe fabriek in de Kerkstraat. De foto werd gebruikt als illustratie in Le Livre d’Or du Tabac, een mooie publicatie over de tabaksnijverheid, uitgegeven naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling in Luik (1905). Het bronzen kunstwerk was het trekijzer van het erfgoedproject Cogetama van de Knesselaarse cultuurraad voor de tentoonstelling Kunst vol Park rond de fabriek (2000). Een cultuurraad, die in die jaren nog leuke Knesselaarse sprongen maakte. Recent werd ons meegedeeld dat een deel van het domein (o.a. ook de seniorenflats) na verkoop op weg is naar een andere toekomst. De tuin zou voor de Knesselaarse burgers evenwel behouden blijven. De muur en het kunstwerk hopelijk ook.

Verbeelding van een dorpsdichter en journalist

August-Victor Bultynck (Knesselare, 1844-1917) was de opmerkelijkste figuur in het kleine landschap van Knesselaarse schrijvers/journalisten. Hij publiceerde tal van boeken, gedichten en liederen, waaronder het Knesselaarse Volkslied (“Er is geen dorp van tien uren in ’t ronde dat aan de leute van Knesselare kan”) en werd einde de jaren 1800 voor lange tijd de hoofdredacteur van de krant Het Fondsenblad. In juli 2000 werd Bultynck op vraag van de cultuurraad en vooral onder impuls van zijn toenmalige ere-voorzitter Walter Van Ryckeghem geëerd met een beeld in de tuin van de sigarenfabriek. De fabriek werd geschiedenis, maar… wie schrijft, die blijft. De nu “versteende” Bultynck ziet binnenkort wellicht met lede ogen hoe de laatste restanten van de fabriek (en de bejaardenflats) worden afgebroken. Zijn beeltenis mag hopelijk nog even blijven leven.

Flabbaert is verhuisd. Of komt hij ooit terug?

Een beetje een buitenbeentje, deze Flabbaert, want hij stak de grens over en was niet meer te zien in de omgeving van “De Buize”. Maar wie weet – zo gaat dat met aloude verhalen – keert hij ooit terug naar de omgeving van de beek die naar hem werd genoemd. Of is het omgekeerd? Flabbaert, de baarlijke waterduivel, duikt op in een van de oudste en taaiste sagen/volksverhalen van Knesselare. Zijn beeltenis heeft een halve eeuw geleden de Knesselaarse heimat verlaten, maar wordt vermoedelijk nog gekoesterd in de voorkamers van een Beernemse familie, afkomstig van Knesselare. Het beeld is gemaakt omstreeks 1900 en heeft de twintigste eeuw ruim overleefd. Het stond achter de toog van het café van de familie De Waele (De Plaats, Kerkstraat), in de onmiddellijke buurt van het kaartenrek. Nog altijd duiken nieuwe weetjes op over The Beast van Knesselare. Lees meer hierover HIER

Let op: de bolders zijn gevaarlijk

Bollen doen ze hier in Knesselare al eeuwen, de bewijzen zijn er. Een mooi voorbeeld van respect voor de soms spannende verhalen van de krulbolders was het plaatsen van dit monumentje in de Westvoordestraat, naar aanleiding van festiviteiten in die wijk waar wel vaker wordt gebold. In processtukken uit 1673 verklaart een van de Knesselaarse ondervraagden dat hij is “blijven staen sien op de bolders”. Hij was er getuige van een moordzaak, maar daarover hadden we het hier eerder al. Vandaag is de bolderssport of bolsport in Knesselare beperkt tot nog een viertal “tenten”. Aan die sport kleeft de historie van twee gedreven speelders die bij leven al een legende waren: Torre Borre en Fiel Brandt. Ze bolden in Westvoorde “mee het mes al op de stoake” op leven en dood. Het kermiscomité van Westvoorde (met o.a. Marc Quintijn) vereeuwigde het tafereel in 1991 met een standbeeld voor beide heren, gemaakt door Eeklonaar Norbert Van Poucke. Het kreeg een plek “kloef” op het kruispunt van de Westvoordestraat, de Waterlopen en de Zandekens. De bolders rechts zijn voor alle duidelijkheid niet Torre en Fiel, maar wel getuigen uit het rijke Knesselaarse boldersleven. Meer hierover leest u HIER  En nu hopen dat die vereeuwiging nog een tijd mag duren.

Maria zal het eerst verdwijnen

Pastoor Emiel Van den Dooren richt in volle schoolstrijd in 1880 in de Kloosterstraat in samenwerking met het bisdom een nieuwe jongensschool op. Bij de opening van de school, op 1 juli 1880, is er een enorm volksfeest in Knesselare. De pastoor schenkt aan de school ook de grot van Lourdes (hoek Sportstraat-Kloosterstraat). Een grot voor Maria en Bernadette. De Maagd Maria zou bij de grot van Massabielle achttien keer aan de veertienjarige Bernadette zijn verschenen. Maar ook grotten vergaan. De grot verdween. Als straks de jongensschool en de onderpastorie worden neergehaald, zal er voor de beeltenis van Maria en Bernadette wellicht geen plaats meer zijn. Superkunst kun je dit religieus stukje verleden niet noemen, maar de oude grot was wel een speelplek die bij veel generaties jongens wel ergens in het geheugen zal blijven steken. Die waren met weinig content, overigens.

Kapelbeeldje blijft een curiosum

De Grote Kapel werd in 1736 gebouwd als “blijvend bewijs” van dankbaarheid voor de wonderlijke genezing van Petrus Bernardus Cardon. Dat gebeurde toen de jongen, blind en doofstom, plots weer zag en kon praten. Dat gebeurde toen hij aan het bidden was voor het miraculeus beeldje van Onze Lieve Vrouw, dat nog steeds in de kapel wordt vereerd onder de zoete naam van Onze-Lieve-Vrouw-Voorspraak. De kapel werd een rustige plek waar tal van gelovigen voor zichzelf, voor hun familie, of voor hun dieren om genezing kwamen bidden (zie ex-voto’s)

Zwarte Duivels

De grootste kans op wat langer overleven is er misschien wel voor deze gedenkzuil voor de Zwarte Duivels. “Zwarte duivels” was de bijnaam van een bataljon Karabiniers-Wielrijders (of cyclisten) uit het Belgische leger. Zij boden in 1940 in Knesselare felle weerstand aan de oprukkende Duitsers en konden die nog enigszins tegenhouden. Jaarlijks wordt het monumentje op 11 november nog bezocht door de Vrienden van de Oudstrijders. Een korte historische toelichting lees u HIER 

Het Drongengoed, op onze grens

Het Drongengoedbos, de Urselse parel, overschrijdt aan zijn westelijke kant nog even de grens met Knesselare. Onze Urselse vrienden zullen het ons niet kwalijk nemen dat we dit overzichtje nog even grensoverschrijdend afronden. Boven de ingangsdeur van de Drongengoedhoeve prijken de “gepaarde” schilden van de abt en zijn abdij, gedateerd met een flinke Anno 1746. De zwaan staat voor de abt; de keper met de vijf verbonden harten voor de abdij. Wij lezen daaronder een immer mooi streepje Latijn: “Vita brevis, corda juncta cordibus”. Hoe simpel kan het zijn: “Het leven (vita)  is kort (brevis), laat ons dus van harte overeenkomen (corda iuncta cordibus”). Daaronder is een nisje met een houten Lieve-Vrouwebeeld achter traliën, daar in 1914 geplaatst op initiatief van de toenmalige eigenaar Stas de Richelle en op de eerste zondag in juli plechtig gewijd. Rechts naast de afbeelding hierboven de tekst van een lied  Vita Brevis van Gerard Van de Casteele, dat hij op basis van de symboliek (spreuk, zwaan, ….) vertaalde in een mijmering…

In de aanloop naar Allerheiligen volgt nog een laatste aflevering van dit drieluik over “beeldig erfgoed”, dat er ook is op de begraafplaats.